Podejście Reggio Emilia

Moi Drodzy, tym postem chcę zacząć cykl o nauce i aktywności twórczej w punktu widzenia podejścia Reggio Emilia. To temat fascynujący i bardzo szeroki, więc jeszcze nie wiem, co się z niego narodzi :). W każdym razie chcę Wam przybliżyć tę filozofię jako rodzicom – by czerpać inspirację w codziennym życiu domowym.

Dlaczego akurat Reggio Emilia??

Fascynuje mnie dobroczynny wpływ działań twórczych na rozwój i zdrowie (małego) człowieka. Sztuka, która nie jest elitarnym zajęciem, ale częścią codzienności. Intuicyjnie i z praktyki widzę, że twórcze zabawy wspierają wiele potrzebnych w życiu cech charakteru i inteligencję. Potwierdzają to nowe badania z zakresu neurologii i psychologii. Interesując się sztuką i nowoczesną edukacją, naturalne, że parę lat temu trafiłam na podejście Reggio Emilia, które integruje sztukę z życiem, otoczeniem i rozwojem dziecka.

W Polsce Reggio Emilia jest prawie nieznane. Na szczęście zauważyłam, że „coś się ruszyło”. Oprócz od dawna działającego Safe Nest, pojawiła się niezwykła sieć żłobków Potrzeba Wioski, niesamowici pasjonaci z Dzikiej Bazy i być może jeszcze inni (których chętnie poznam :)). Ja, zgodnie z moją pasją i wiedzą, przybliżę Wam twórczość dziecka w duchu atelier Reggio Emilia. Zacznę od przedstawienie w tym poście, czym jest samo podejście Reggio Emilia. Powody, dla których tak mnie ujęło, są co najmniej trzy:

podejście Reggio Emilia 7

  1. Reggio Emilia to podejście intuicyjne

Nie jest to metoda, a podejście. Opiera się więc na pewnej filozofii, rozumieniu procesu uczenia się dziecka, roli dorosłego w tym procesie, znaczenia społeczności, środowiska, kreatywności i twórczości. Jednak nic nie narzuca – uwzględnia to, że każda społeczność ma odmienne potrzeby i może je realizować w zupełnie inny sposób, w innym środowisku i w innym kontekście.

  1. Sztuka ma w nim ogromne znaczenie

Może to zmylić rodziców, którzy stawiają na tzw. konkrety, czyli przedmioty ścisłe, języki itd. Sztuka wplata się w edukację jak nić łącząca wiele dziedzin. Daje możliwość bezpośredniego doświadczania, eksperymentowania i podejścia projektowego. Kształtuje ogromną ilość kompetencji. Coraz więcej badań potwierdza, że taka metoda nauki jest najskuteczniejsza. Sztuka (art) jest więc umiejętnością twórczego działania, naturalną działalnością człowieka w jego codzienności.

  1. Łączy tradycję z progresywnością

Podejście Reggio Emilia ma w sobie coś niesamowitego. Wywodzi się z małego włoskiego miasta (Reggio Emilia :)), z lat 40-tych XX wieku, kiedy to małe lokalne społeczności wzięły sprawy w swoje ręce. Pragnęły odbudować się w nowej rzeczywistości powojennej, a współczesna neurobiologia potwierdza wartość i efektywność ich założeń. Podejście Reggio Emilia jest zakorzenione, oparte na starych dobrych wartościach (jak na przykład relacje dzieci i dorosłych, znaczenie wspólnoty i lokalności), a jednocześnie odważnie idzie do przodu, zostawiając za sobą skostniałą spuściznę i mity na temat edukacji. Dziś obecne jest w 30 krajach, uczą o nim na najlepszych uczelniach świata.

A oto główne założenia podejścia Reggio Emilia:

Podejście Reggio Emilia wierzy w dziecko

Gdy dzieci są malutkie, uczą się chodzić i mówić, mamy do nich duże zaufanie. Nie podajemy na każdym kroku instrukcji, jak mają stawiać nogi i układać usta lub słowa. Potem jednak to się zmienia – w edukacji małego dziecka jest coraz więcej instrukcji, sprawdzania i korygowania. Podejście Reggio Emilia wierzy w dzieci także na tym dalszym etapie rozwoju. Co ciekawe, współczesna neurologia potwierdza prawidłowość takiego podejścia. Udowadnia, że nasz mózg jest tak zaprojektowany, by naturalnie uczyć się i rozwijać. Dzieci z natury są kompetentne, ciekawe świata i wiedzy, kreatywne i chcą się rozwijać. Dlatego nauczyciel (też rodzic!) nie daje dzieciom gotowych odpowiedzi i instrukcji. Wierzy w zdolności dziecka, wspiera, inspiruje do samodzielnych poszukiwań.

Podąża za zainteresowaniami dziecka

Dzieci aktywnie uczestniczą w budowaniu swojej „podstawy programowej”. Dorosły nie narzuca sztywnego kanonu wiedzy do opanowania. Jego zadaniem jest zbadanie potencjału i zainteresowań dziecka oraz lepsze jego zrozumienie. Na bieżąco obserwuje, co przyciąga dzieci, co je fascynuje i uwzględnia to w następnych zajęciach.  Nie jest to oczywiście łatwa praca dla nauczyciela, bo musi podążać za dzieckiem w procesie odkrywania. Nauka jest procesem aktywnym, przypominającym bardziej spiralę, w której jedna rzecz wyrasta z drugiej, a nie linię „od do”.

Nauka oparta jest na projektach

podejście Reggio Emilia 2

Zdobywanie wiedzy odbywa się w dużej mierze przez bezpośrednie doświadczanie, wzbogacane potem przez inne, bardziej tradycyjne źródła. Często przyjmuje to formę projektów, które trawją dzień, tydzień, parę tygodni, a nawet rok. Projekty mogą być prezentowane dzieciom jako „przygody” do odkrywania. Nauczyciel/ka wspiera dzieci, sugeruje dalszy kierunek, sposoby realizacji albo materiały. Ale najważniejsze jest, by dzieci czuły się autorami projektu.

Ponieważ dzieci uczą się samodzielnego zdobywania wiedzy, nie tylko przyswajają informacje, ale też uczą się czegoś więcej: samodzielności, umiejętności rozwiązywania problemów, krytycznego i logicznego myślenia, używania swej kreatywności. Dodatkowo wyrażania się na wiele sposobów, angażowania we współpracę, komunikowania swoich myśli i uczuć, wrażliwości na środowisko. Stają się też otwarte na nowe doświadczenia, ponieważ wiedza nie jest przekazywania jako „pewnik”, ale coś do sprawdzenia i zbadania.

Podejście nie metoda

Reggio Emilia jest elastyczne. Opiera się na pewnych fundamentalnych zasadach, w jaki sposób uczy się dziecko. Jednak te zasady – i wartości, w jakie wierzy Reggio – są potem różnie interpretowane, to znaczy przystosowane do kontekstu i potrzeb. Każda szkoła realizuje swoją wersję Reggio. Dlatego mówi się o szkołach inspirowanych Reggio Emilia. Bycie Reggio inspired oznacza, że adoptuje się jego podstawowe wartości i przekonania, pozwala im przewodzić w tworzeniu własnego programu.

Dziecko ma 100 języków wyrażania siebie

podejście Reggio Emilia 8

To powiedzenie leży w samym sercu przekonań Reggio (tytuł sztandarowej książki to The Hundred Languages of Children). Każde dziecko może wyrazić swoje myśli, uczucia i wiedzę na wiele sposobów. Jest to wyraz szacunku dla różnorodnych osobowości i wrażliwości, jakie reprezentujemy jako ludzie, a także dla różnych typów inteligencji. Dzieci mają szansę wyrazić swoje koncepty, myśli i pomysły w różnorakich formach – przez rysunek, budowanie, projektowanie, słowo, taniec, teatr, muzykę, organizowanie itd. Już we wczesnym dzieciństwie dzieci ujawniają swoją wyjątkową osobowość.

Środowisko jest „trzecim nauczycielem”

Podejście Reggio Emilia nie szatkuje naszej rzeczywistości na tę szkolną, książkową i domową albo podwórkową. Dziecko uczy się przez trwały i głęboki związek ze światem wokół niego. Dlatego obok rodziców i nauczycieli, otoczenie (środowisko) uważane jest za „trzeciego nauczyciela”. W szkole musi być inspirujące i pozwalać na rozwijanie różnych zainteresowań. Dużą wagę przykłada się do tego, jak wyglądają sale do nauki – by miały dużo światła, przestrzeni i intrygujących przedmiotów. Są w tej przestrzeni zakończone już prace i te w toku – jako dowód doceniania wysiłku dzieci. Są też naturalne meble, lustra i przedmioty codziennego użytku. Centralnym punktem jest atelier, w którym znajdują się przeróżne materiały do realizacji projektów – do rysowania, budowania, projektowania itd. Dzieci w placówkach inspirowanych Reggio spędzają dużo czasu na pracach artystycznych i projektowych, zdobywając w ten sposób praktyczną wiedzę z innych przedmiotów.

podejście Reggio Emilia 4

Duże znaczenie wspólnoty

Reggio Emilia uważa, że wspólnota dzieci, rodziców i nauczycieli jest ogromną wartością. Dzieci rozwijają się w interakcji ze wszystkimi członkami. Rodzice odgrywają ważną rolę, są zachęcani, by uczestniczyć w życiu szkoły i procesie nauki. Każdy jest częścią grupy, czyli społeczności, która się komunikuje, doświadcza życia, kreuje, uczy się i dba o siebie nawzajem.

Także wspólna zabawa i nauka mają duże znaczenie. To możliwość zdobycia wiedzy, że inni mogą mieć odmienne pomysły i sposoby działania. Albo że własne pomysły trzeba też umieć komunikować, a pomysł koleżanki obok może być przydatny. Sprawdza się to szczególnie przy złożonych projektach, które są wielowarstwowe i każdy może wnieść swój wkład (np. konstruowanie, projektowanie budynku, książki, organizowanie przedstawienia itd.). Uczenie się w kontekście wspólnoty staje się jeszcze bardziej złożone (i rozwijające więcej kompetencji), gdy uwzględniamy różne „języki wyrażania się” – pisanie, mówienie, czytanie, budowanie, malowanie, przedstawianie, odgrywanie, ruch itd.

podejście Reggio Emilia

Wzajemne wzbogacanie się i inspirowanie

Założeniem Reggio Emilia jest, że we wspólnocie wszyscy od siebie się uczą i wzbogacają nawzajem. Dzieci pracują razem nad projektami – rozmawiają, porównują i negocjują.  Uczą się współpracy, szacunku dla indywidualności i rozwiązywania konfliktów. Uczą się też sięgać po wiedzę i doświadczenie, jakie mają inni.

Rolą nauczyciela/ki w procesie nauki jest pomoc i wsparcie oraz służenie jako źródło wiedzy. Ale też nauczyciele dzięki dzieciom uczą się, wzbogacają swoją wiedzę i doświadczenie. Centralną zasadą w podejściu Reggio Emilia jest to, że nauczyciele żywią się dziecięcą radością i inteligencją. Nauczyciel wspiera i wchodzi w interakcje z dziećmi, obserwując, jak z zamysłem tworzą, budują, myślą i bawią się tym procesem.  Można powiedzieć, że dzieci i nauczyciele nawzajem „nakręcają się” w procesie nauki.

Dokumentowanie pracy i postępów

W czasie pracy nauczycielka dokumentuje postępy dzieci i ich rozwój. To co poszło dobrze i źle. Robi to na wiele sposobów – notuje, robi zdjęcia, filmuje, tworzy portfolia. Często te wypowiedzi i fotografie są potem prezentowane na wystawie. Taka dokumentacja jest bezcenna do opisowej i zindywidualizowanej ewaluacji pracy i postępów dzieci. A swoją drogą, nawet w domu możecie tworzyć takie portfolia (teczki, zdjęcia, zapiski, filmy). Będą wspaniałą historią dorastania.

Neurologia a podejście Reggio Emilia

Neurobiologia, która poczyniła ogromny skok przez ostatnie dekady, potwierdza wiele założeń Reggio Emilia. Umysł dziecka jest gotowy na zdobywanie wiedzy od najmłodszych lat i najlepiej tę wiedzę zdobywa przez bezpośrednie doświadczenie, kontakt i więź z drugim człowiekiem. Nasz umysł naturalnie poszukuje wzorów i zasad. Howard Gardner, wybitny psycholog (autor pojęcia inteligencji wielorakich), który  mocno wierzy w wartości, jakie niesie głębsze rozumienie i realizowanie filozofii Reggio, powiedział, że nawet jeśli będziemy wiedzieć wszystko o mózgu dziecka, i tak nie przywidzimy do czego jest zdolne. Dzieci naturalnie podążają za ciekawym pomysłem, przedmiotem i doświadczeniem. Jeśli im to umożliwimy, wniosą świeże podejście, wyobraźnię i wysnują wnioski. Wierzy, że nawet małe dzieci są zdolne do rozwiązywania skomplikowanych problemów. Jeśli w nie uwierzymy, to tego doświadczymy :).

Czego Wam i sobie życzę 🙂

follow
Podziel się…